కోదండరామ శతకము — 2

రా,జలలామమా! ర్తాండవంశాంబుధి ।

    సోమదాక్షాయణీ । స్తుత్యనామ ।

మా,నితామరభక్త । మానసాంబుజతిగ్మ ।

    ధామశత్రూగ్రస్రం । గ్రామభీమ ।

య,తిలోక హృదయవి । హారాభిరామభూ ।

    తనయాప్రమోడసం । ధానభూమ ।

గీ॥ న, వ్యనీలాంబుదశ్యామ । నన్నుఁ బ్రేమ ।

మోదములొసంగు చుసుదయా । స్ఫూర్తినోమ ।

భక్తినినుఁగొల్తు నెపుడు కై । వల్యధామ ।

ధరణిసుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥              2

సీ॥ తిగతిగమగరాలు । బిగిజిగికడుదూల

    సొగసగుతగుసిగ, సొమ్ముతోడ

పలుకుపలుకున తేనె లొలుకుచుగులికెడి

    మొలక నవ్వుల ముద్దు । మోముతోడ

చెలువగుకలువ రే । కులనిగ్గుదులకించు ।

    కలుములీ నెడువాలు । గనులతోడ

క్రోక్కారునీరుదా । రుల బారుసిరితారు

    మా రొనర్చెడిమేని । సౌరుతోడ

తే॥గీ॥ వలిపెమగుపచ్చ పట్టుదు । వ్వలువతోడ

విరులదన రారుమురిపెంపు । సరులతోడ

నెదనువదలక నిల్వగో । రెదను దేవ

ధరణినుయ్యలవాడకో । దండరామ॥               3

సీ॥ ఔకుమూలాంబకు నరయఁగఁతూర్పుసఁ

    గరము రెండామడఁ । బరగు నెద్ది

వినుతమహానంది । కినిదక్షిణంబునఁ

    బరగమూడామడ । వరలెనెద్ది

శ్రీమదహో బల । స్వామికి పశ్చిమం

    బునను రెండామడ । దనరె నెద్ది

కడుపవిత్రంబైన । గండికోటకును, త్త

    రమున రెండామడఁ గ్రాలెనెద్ది

తే॥గీ॥ యట్టిపావనమైనయు । య్యాలవాడ

పురమునీకునునాకుఁగా । పురముగల్గి

నన్నుఁ జేపట్టకుండుట । న్యాయమగునె ।

ధరణిసయ్యలవాడ కో । దండ రామ॥              4

సీ॥ హరిభక్తికలితుండు । నరసింహ భట్టాభి

    ధానుండుమత్ప్రపి, తామహుండు

వేందాతవేత్తయై । వెలసెనోబులభట్ట

    నాముండునాదుపి? తామహుండు

స్మార్తధర్మజ్ఞుఁడై । జగతిలక్ష్మీపతి

    నాఁబ్రసిద్ధివహించె । నాదు తండ్రి

ప్రజ్ఞాన్వితుఁడు సుబ్బ । రామాహ్వయుండన్న

    యనుజుండు వాసుదే । వాఖ్యశాలి

తే॥గీ॥ సుగుణనికరంబమా యంబ । సుబ్బమాంబ

భవ్య కౌండిన్య గోత్రసం । భవుఁడ నేను

పేరలక్ష్మీనృసిఁహుఁడ । వినతి సేతు

ధరణినుయ్యలవాడ । కోదండ రామ.              5

సీ॥ వామాంకతలమునఁ । బ్రమదంబుఁ గొలుపుచు

    సీతయాసీనయై । చెలఁగుచుండ

నగ్రభాగంబున । నాంజనేయుడుభక్తి

    నంచితఁ బుగసే । వించుచుండ

వెనుకప్రక్కననిల్చి । వేడ్కలక్ష్మణుఁడు శ్వే

    తాతపత్రముఁబట్టి । యలరుచుండ

నిరుపార్శ్వములనిల్చి । భరతశత్రుఘ్నులు

    వింజామరలుఁబట్టి వీఁచుచుండ

తే॥గీ॥ గోణముల భానుజప్రము । ఖులు భజింప

భాసురంబుగమధ్యసిం । హాసనమునఁ

గొలువుఁదీఱిననిన్నెదఁ గొలుతు దేవ

ధరణినుయ్యలవాడకో । దండరామ॥               6

సీ॥ సీమాదిభక్తిచే । నిఖలకష్టములోర్వ

    ప్రహ్లాదుఁడనుఁగాను । పరమపురుష

నీ మహత్వముఁ దెల్పు । రామాయణము వ్రాయ

    వాల్మీకినేఁగాను । భవ్యచరిత

నీదు కార్యమునకై । నిజతనువర్పింప

    నేజటాయువగాను । నిగమవేద

నిన్నుఁ గూర్చితపంబు । నిష్ఠతో సలుపంగ

    నేధ్రువుండనుగాను । నిర్మలాత్మ

తే॥గీ॥ నీపదద్వంద్వ మెదనెప్డు । నిలిపికొలువ

నాంజనేయుండఁగాను ద । యార్ద్ర హృదయ

నేరమెంచక గావనీ  । భారమయ్య

ధరణి నుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥             7

సీ॥ ఎపుడు నీరూపంబు । వీక్షించుమందువా

    కన్ను లన్యంబులేఁ । గాంచఁగడఁగు

ననిశంబునీకథల్‌ । వినుచుండుమందువా

    వీనులన్యంబులే । వినఁగడంగు

సతతంబునీ పూజ । సలుపుమటందువా

    చేతులన్యంబులే । సేయఁగడఁగు

కడఁగినీనామమె । ప్పుడుఁబల్కు మందువా

    జిహ్వయన్యము లెవ । చింపఁగడఁగు

తే॥గీ॥ నేమి సేయుదునాగతి । యిట్టులయ్యె

నిన్నుఁజే రెడిమార్గంబు । నీవచూపి

దయనురక్షింపకున్న నేఁ । దాళగలనె

ధరణి నుయ్యలవాడకో దండరామా ॥              8

మత్తేభవిక్రీడిత గర్భసీసము

సీ॥ సు‘‘గుణరత్నాకర । శుభ్రకీర్తినికరా

    ఘోరారినాశంక । రా’’మేశ

ద్యు‘‘మణిసంకాశమ । హోజ్వలాభరణస

    న్మౌనీంద్రసంరక్ష । ణా’’ నరేంద్ర

ప్ర‘‘గణనాతీతసు । భక్త భాగ్యఫలకా

    కల్యాణసంధాయ । కా’’పరాత్మ

క‘‘రణశాంతారివి । కారకల్పితనయా

    ప్రాంచత్ప్రభావోద । యా’’ ముకుంద

తే॥గీ॥ దేవతాకోటికోటీర । దివ్యరత్న

రాజిరోచిఃప్రకాండనీ । రాజితాంఘ్రి

పంకజద్వంద్వనిను । గొల్తుభావమందు

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండ రామ॥                 1

ద్విపదగర్భిత సీసము

సీ॥ నియతధర్మాచార । నిరుపమాకార, ప్రి

    యమునిసత్కార, వీ । రాధివీర

సువిభవవిజితేంద్ర । సుఖితమౌనీంద్ర భు

    వనయశస్సాంద్ర, భూ । పాలచంద్ర

ప్రవిమలగుణధీర । రక్షఃప్రహార, ప

    వనజ మందార, భ । వ్యప్రచార

మనసిజరూపసం, భగ్నేశచాప, సు

    ననిగమాలాప్ర, జ్ఞా । హానుభావ

తే॥గీ॥ యరిజనారణ్యదావమ హానుభావ

విబుధజన హృద్య పరమార్థ । వేదవేద్య

భవ్యగుణశీలనన్నేలు । భ క్తపాల

ధరణినుయ్యలవాడకో । దండరామ॥               2

సీ॥ వైకుంఠపురి దివ్య । వైభవోన్నతభోగ ।

    పరుఁడవైననుఁ బ్రోవ । మఱచినావొ ।

విధివిరామము లేక । వేధింపుచుండఁగ ।

    వేసటఁ గల్గిపో । విడచినావొ ।

కలుషంబులొనరించు, కలికాలమిదియంచు!

    బూని భక్తులఁ బ్రోవ । మానినావొ

ఘనభక్తి నెనరైనఁ । గదలనీయకతడు ।

    స్థిరముగా బంధింపఁ । జిక్కి నావొ ।

తే॥గీ॥ యెంతవేడిననీకిసు । మంతయైనఁ ।

గరుణ రాకుండుటకునేమి । కారణంబొ।

తెలియఁగారాదుసుంతయు । దేవ దేవ ।

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥              3

సీ॥ కోపమానేఁజేయు । పాపమానీదయఁ ।

    జూపుమాయనివేడ । సుజనవినుత

భారమాలేక వి । చారమా నీకింత ।

    వైరమా ననుబ్రోవ । శ్రీరమేశ ।

పంతమాయింత రా । ద్ధాంతమాసంసార ।

    చింతమాన్పుమటన్న । చిద్విలాస ।

కష్టమాదరిఁ జేర । నష్టమా లేకయ ।

    రిష్టమానీకిది । శ్రీనివాస ।

తే॥గీ॥ నీచమాదయఁజూచుట । నిర్మలాత్మ ।

యాచనాభంగమనురూప । మాధ దేశ ।

యేలదయ రాదు నేనింకఁ దాళఁజాల

ధరణి నుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥             4

సీ॥ విశ్వేశనిన్ను సే । వింపనికరములు

    కణములాయవిపట్టు ।  కార్లుగాక

శోభనా కారనిన్‌ । జూడనికన్నులు

    కన్నులాభల్లాత । కములుగాక

యనఘాత్మనీకథల్‌ । విననట్టిశ్రవణముల్‌

    శ్రవణంబులాకొండ । గవులుగాక

యోంకార రూపని । న్ను చ్చగింపనిజిహ్వ

    జిహ్వయా యదిప్రాత । చెప్పుగాక

తే॥గీ॥ పరమపూరుషనిన్నుఁ గొ । ల్వనిమనుజుఁడు

మనుజుఁడా వాఁడు మ్రోడగు । మ్రానుగాక

జానకీరామ దేవతా । సార్వభౌమ

ధరణినుయ్యలవాడకో । దండరామ॥               5

సీ॥ కామాదిదుష్టరా । క్షసనికాయము నెల్లఁ

    జెండాడఁగలలక్ష్మ । ణుండు లేఁడొ

భక్తిమార్గంబునఁ । బాపముల్‌ తొలఁగింపఁ

    బండితుండగుభర । తుండు లేఁడొ

యీషణారుల నెల్ల నిలఁదెగటా ర్చెడి

    భుజశాలిశతృఘ్న । మూర్తిలేడొ

సంసార వార్ధిని । స్తరణంబొనర్పఁగ

    నుత్తముండాంజనే । యుండు లేఁడొ

తే॥గీ॥ దయనుఁ బాలింపఁదల్లిసీ తమ్మలేదో

భయముతోఁ చెనుగంపెడు । బలగమున్న

దండ్రినీదయలేకున్నఁ దాళఁగలనె

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥              6

సీ॥ కాశీగయాప్రయా । గల కేగఁగాఁ లేను

    బుణ్యతీర్థములందు । మునుగలేను

బ్రహ్మసూత్రార్థముల్‌ । భావింపగాలేను

    విబుధుల భక్తిసే । వింపలేను

స్వకులధర్మ శ్రేణి  । జరియింపగా లేను

    చిత్త శుద్ధిగ పూజ । సేయ లేను

ఘనపుణ్య కార్యము ల్‌  । గావింపఁగాలేను

    జపతపో వ్రతములు । సలుపలేను

తే॥గీ॥ దీనజనరక్ష కా నాకు । దిక్కు నీవ

పాపకర్ముఁడనీపాలఁ బడితి దేవ

యెటుల నన్ను ద్ధరింతువో । యేదిత్రోవ

ధరణినుయ్యలవాడకో । దండ రామ॥ 7

సీ॥ నీసేవసంసార । నిమ్న పారావార

    ఘోరపయోనిమ । గ్నులకునావ

నీపొందుదుర్గుణ । నికరపీడాకర

    వ్యాధుల కెల్ల పే । రైనమందు

నీ పేరుఘన శాకి । నీఢాకినీ త్యాది

    గ్రహగణంబులకు ఫి । రంగి బారు

నీపావుదుష్కృత । నిబిడ భీష్మాటవీ

    శ్రేణుల కెల్ల కా । ర్చిచ్చుకోపు

తే॥గీ॥ నీ జపంబాధిచయనళి । నీద్విపంబు

నీదుభక్తి యెయీషణ । నిగళముక్తి

భక్తజనపాలజానకి । ప్రాణలోల

ధరణినుయ్యలవాడకో । దండరామ॥               8

సీ॥ పుట్టినిల్చియడంగు । నట్టి ప్రపంచ వి

    లాసంబునీదుటా । కీసినీమ

అతివిశాలంబుగ । నావరించినయట్టి

    భూనభోంతర మెల్ల । టౌనుహాలు

ఉదయా స్తమయముల । నొప్పెడిభానుండు

    వెలిఁగియడంగెడి । పెద్ద లైటు

సకల పట్టణనదీ । సాగరారామాద్రి

    కూటాదిదృశ్యంబు । లాటసీను

తే॥గీ॥ లవాహ నవరసభరితమై । యలరిమాయ

యనెడి తెరయందుఁబడిసత్య । మనెడి భ్రాంతి

గలుఁగ జేసెన మూఢలో । కమున కెల్ల

ధరణినుయ్యలవాడ । దండరామ॥             9

సీ॥ తరణికులేంద్రనీ । దయలేక యున్న సం

    సృతిమహాంభోనిధి । నీదు టెట్లు

ఘన దేహనీయను । గ్రహము లే లేకుండిన

    పాపాగ్ని తాపంబు । వాయు టెట్లు

రాక్షసాంతకనీక । టాక్షంబులేకున్న

    తలపురక్కపిండుఁ । దొలగుటెట్లు

ఖగరాజవాహనీ । కరుణ లేకుండిన

    విషయోరగ వ్యాప్తి । విడుచుటెట్లు

తే॥గీ॥ శ్రీధరా నీదు వాత్సల్య । సిద్ధిలేక

జ్ఞానదారిద్య్రదుఃఖంబు । సమయుటెట్లుఁ

గాననేఁగాన నీకన్న  । గతిజగాన

ధరణినుయ్యల వాడకో । దండరామ॥              10

సీ॥ చచ్చినవారికి । శ్రాద్ధముల్‌ బెట్టుట

    తెలివితక్కువని దెగడువారు

రాళ్ళు దేవతలౌదు । రాయనివిగ్రహ

    పూజలమాన్పగ । బూనువారు

వాదించికులమత భేదంబులెంచక

    పరిణయంబులు సేయఁ । బరుగువారు

ఘన వేదశాస్త్రముల్‌ । గాలించితిమటంచు

    మహితధర్మంబుల । మార్చువారు

తే॥గీ॥ తాము చెప్పెడినుడిముఖ్య । ధర్మమనుచు

దిట్టలైశాస్త్రకర్తలఁ । దిట్టువారు

జెలగిరిప్పుడుకంద । రీగలవిధాన

ధరణినుయ్యలవాడకో । దండరామ॥               11

సీ॥ ఏకపత్నీ వ్రతం । బేటిపాలొనరించి

    వార కాంతలయిండ్ల । దూరువారు

నాలుబిడ్డలునింట । నన్న మోయనుచుండ

    గడుపార హోటళ్ళఁ । గుడుచువారు

దనరాకఁగో రెడి । తనయులవిడనాడి

    కులటబిడ్డలముద్దుఁ । గొనిడివారు

నింటిలోఁతలిదండ్రు । లేడ్చుచునుండఁగ

    సానులకును బూజ । సలుపు వారు

తే॥గీ॥ పురుషులీగతిదుష్కార్య । ములనొనర్చి

పాడుఁజేసిరి మామిడి । పండువంటి

కాపురంబుల నేమందు । కాలమహిమ

దరణినుయ్యల వాడకో । దండరామ॥              12

సీ॥ పట్టెడన్నముఁబెట్టు । పరమహంసక్రియ

    లిత్తునాకలిదప్పు । లెసఁగ బోవు

పైసాయొసంగిన । బదనికనిచ్చెద

    నధికసౌభాగ్యంబు । లందఁ జేయు

రూకయొసంగిన । నీకు మూలిక నిత్తుఁ

    గోరిక లెల్లనీ । డేరఁగలుగు

నైదురూక లొసంగు । మంజనమిత్తును

    గూఢమౌనిధులు సే । కూరఁగలవు

తే॥గీ॥ చూడుడనుచును మోసవు । జోగు లెల్ల

తేనెలొలికెడిపలుకుల । దినదినంబు

ప్రజలవంచింపదొడగిరి । బహువిధముల

ధరణినుయ్యలవాడ । కోదండరామ॥               13

సీ॥ కడుదెల్లనగు నెత్తి । కప్పునూ నెలబూసి

    గౌరవంబనిదుడ్డు । కఱ్ఱఁబూని

గూడుఁబోలినచోటఁ । గ్రొత్తపండ్లమరించి

    బూచికండ్లకునద్ద । ములఁ దగిల్చి

మదనకామేశ్వర । మాత్రలు సేవించి

    యంగంబునకుఁగోటు । లమర వేసి

యనుదినంబును క్షౌర । మాసక్తిగావించి

    యాప్తు నొక్క నిసహా । యంబుఁగోరి

తే॥గీ॥ కాని దేశంబులకుబోయి । కడపగడప

గన్యకలబేరమాడిరొ । క్కంబొసంగి

పెండ్లియాడఁదొడంగిరి । వృద్ధులకట

ధరణినుయ్యలవాడకో । దండరామ ॥              14

సీ॥ కాఫీ హోటళ్ళ సం । గతిఁ జూచినంతనే

    కులధర్మ పరులకు । గుండెలవియు

కులమేమియో బ్రహ్మ । కును వచింపగరాదు

    బ్రాహ్మణ హోటలన్‌ । పలకలుండు

నదిగాంచి‘‘నంతట । నన్ని జాతుల వా’’రుఁ

    జేరిగూర్చుందురు । వేరు లేక

యెంగిలి పాత్రల । నింతతిండియు కాఫీ

    నొ సఁగరొక్క మొసంగి మెసవుచుంద్రు

తే॥గీ॥ లోనజరిగెడిరోతల । లోతు దెలియ

నాసహస్రాక్షునకునైన । నలవియగునె

శ్రీహరీవాని విధమెల్లఁ । జెప్పజాల

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండ రామ॥             15

సీ॥ వేదశాస్త్రాచార । విధులంతరించుట

    ల్కాఫి హోటళ్ళ మూ । లమునగాదె

కులమతాశ్రమ ధర్మ । ములు గూలిపోవుట

    ల్కాఫి హోటళ్ళ మూ । లమునగాదె

అతిథిసత్కార పూ । జాదులుమాయుట

    ల్కాఫి హోటళ్ళ మూ । లమునగాదె

అగ్రవర్ణంబుల । వధిములుదూరుట

    ల్కాఫి హోటళ్ళ మూ । లమునగాదె

తే॥గీ॥ యనియు నివియననేలనే । డఖిలధర్మ

ములను నిర్మూలన మొనర్ప । కలివసించు

గుళ్ళనన్‌ వచ్చు. కాఫీహో । టళ్ల నెల్ల

ధరణీనుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥              16

సీ॥ తెచ్చునుఁపట్లాట । తిట్లాట గొట్లాట

    ననుభవించియుమాన । రైరిజనులు

సలుపును మీనాపు । సకలార్థముల దోవు

    ననుభవించియు మాన । రైరిజనులు

పోఁగొట్టినవరంజి । పూర్వముండినగంజి

    యనుభవించియు మాన । రైరిజనులు

చేయునుబొమ్మాఁట । సిరినెల్లనిలుదాఁట

    ననుభవించియు । మానరైరిజనులు

తే॥గీ॥ జగతి చీట్లాటచే నగ । చాట్లనొంది

కోట్లకొలది కుటుంబముల్‌ । గూలిపోయెఁ

దీని వ్యామోహమేమనిఁ । దెల్పగలను

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥              17

సీ॥ పరుల చేతనుగొట్లు భార్య చేఁజీవాట్లు

    కొడుకుతో మెడపట్లు । పడిన పాట్లు

కులధర్మమెగమీటు । కులసతీయిలుదాటు

    కలహంబులకుఁజోటు । కడకుజేటు

లోకంబుతోదూరు । రొక్క మెల్లనుజారు

    కక్కుడుకంగారు । కంపునోరు

నలుగురుండెడుచోట । నమ్మరెంతయుమాట

    నగుబాటులకు వాట । మగునువీటఁ

తే॥గీ॥ నన్ని కష్టంబులకు మూల । మైనయట్టి

కల్లుసారాయితో జగ । మెల్లనిండె

కలుషములు పండె బీదలకడుపుమండె

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥              18

సీ॥ అగ్ని ప్రమాదంబు । లధికంబుఁగావించు

    ముఖముపై తేజంబుఁ బోనడంచు

దినదినంబును ద్రవ్య । మునుదండుగహరించు

    దగ్గురోగములెల్ల । దాపరించు

నధరమ్ముపై నీలి । యాకురంగుదయించు

    దడ వైనబుద్ధిమాం । ద్యము జనించు

నవయౌవనమున షం । డత్వమాపాదించు

    సంగపటుత్వంబు, లంతరించు

తే॥గీ॥ నిట్టి పొగచుట్టలను ద్రాగి । యెవుడకాల

మరణములనందు చున్నారు । మహిని మనుజు

లార్యసంతతి నేఁడు ని  । ర్వీర్య మయ్యె

ధరణి నుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥             19

సీ॥ బ్రదికి యుండంగనే । పండ్లసందునఁబొగ

    వెడలు నశ్లీలంబు । వొడముచుండు

ప్రాణప్రదంబైన । రక్తంబు లోపలఁ

    గలసియెంతయుదాని । మలినపరచు

సకల సౌఖ్యంబుల । కాలవాలం బైన

    వీర్యంబు నెల్లను । విరుగఁ జేయు

నాహారములజీర్ణ । మందఁజేసేడియుమ్మి

    గారిపోవంగనో । రూరఁ జేయు

తే॥గీ॥ నిట్టిబీడీలు సిగరెట్లు । నెపుడు ద్రావి

యఖిలరోగంబులకును బా । లైరిమనుజు

లెట్టిదుష్కాల మోదీని । నఱుఁగరాదు

ధరణినుయ్యలవాడ కో। దండరామ॥               20

సీ॥ నస్యము సిగ రేటు । నల్లమందు పొగాకు

    బంగి సారాయంబు । బ్రాందికల్లు

జగ మెల్లనిండియు । జనులయందుపిశాచ

    మట్లావహించి చీ । కాకుపఱచి

పంచేంద్రియంబుల । బలమును ధనమును

    వీర్యంబుబుద్ధివి । వేకములను

బోనడంచియురోగ । ములనెన్ని యోపెంచి

    కష్టముల్‌ గలిగించి । కడకుమించి

తే॥గీ॥ ప్రాణములదీయు నందాక । పట్టువిడక

ప్రళయ మొనరింపదొడగెను । ప్రజల నేఁడు

చెడ్డయలవాటులివి విస । ర్జించుటెట్లొ

ధరణినుయ్యలవాడకో । దండరామ॥               21

సీ॥ ప్రత్తిపండిరచియు । రాటంబులుంచియు

    పరవస్త్రములెగట్ట । వలసెనేఁడు

గానుగల్‌ ని డియు । నూనె ధాన్యములుండి

    పరదీపములు పెట్ట । వలసెనేఁడు

పశువులు చెన్నారి । పచ్చికలునుమీఱి

    పాలబుడ్లనుఁగోర । వలసెనేఁడు

చెఱుపంటలుగల్గి । చేయుపంటలు వెల్గి

    పరులచక్కెరవాడ । వలసెనేఁడు

తే॥గీ॥ భారతీయుల బ్రతుకెల్ల । పరులమీఁద

బరువుగా మోసియాధార పడియెనేఁడు

చేతిపను లెల్లపరులచేఁ । జిక్కిపోయె

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥              22

సీ॥ భక్తివేఁకువలేచి । భగవానుఁ బ్రార్థించి

    వేద పాఠ మొనర్చు । విప్రులేరి

యుదయంబునరుమున్నె । నదినిస్నానమొనర్చి

    సంధ్యవార్చెడియను । ష్ఠాతలేరి

తులసిబిల్వముపత్రి । తుమ్మిపువ్వుల దేవ

    పూజలొనర్చెడి । పుణ్యు లేరి

యర్ధాంగితోడఁబ్ర । త్యహమగ్ని వ్రేల్చెడి

    నియతాత్ములగుధర్మ । నిష్ఠులేరి

తే॥గీ॥ యతిథిపూజలొనర్చితా । మారగించి

భాగవతములఁ జదివెడి । భక్తులేరి

కరముదుస్సహమయ్యెను । గాలమహిమ

ధరణినుయ్యల వాడకో । దండరామ॥              23

సీ॥ స్నానంబటన్నను చలిజనియించును

    సంధ్య వార్చుమటన్న । జ్వరమువచ్చు

బ్రహ్మయజ్ఞంబన్న । బహుకంపముదయించు

    దేవతార్చనయన్న । దిగులుపుట్టు

నతివాసదినమన్న । నాయాస మొదవును

    పర్వమటన్న నా । పద సెలంగుఁ

దర్పణంబన్నను । దలనొప్పి సేకూరు

    శ్రాద్ధమన్న నుజావు । సంభవించు

తే॥గీ॥ పైతృకక్రియలన్నను । బ్రళయమగును

పాఱులీగతికర్మవి । భ్రష్టులైరి

యిట్టిదుష్కాల మేర్పడే । నేమనందు

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥              24

సీ॥ అగ్ని కార్యంబుల । నాచరింపుమటన్న

    సిగ రేట్ల చేతనుఁ । జేయఁబడియె

నజినధారణము । ఖ్యమటన్న నడుముల

    బెల్టను తోల్పట్టఁ । బెట్టఁ బడియె

దండంబురమున । ధరియింపుమన్నను

    బ్యా టెప్పుడును చేతఁ । బట్టఁబడియె

వీర్య సంరక్షణ । విధియన్న గణి కామ

    తల్లులకుక్షుల । దాచఁబడియె

తే॥గీ॥ గరము వేదోక్తి విద్యార్థి । గణము చేత

బ్రహ్మచర్యంబుసలుపగాఁ । బడి యెనిట్లు

చెప్పవశమౌనెకలికాల । చేష్టలకట

ధరణినుయ్యలవాడకో । దండరామ॥               25

సీ॥ కత్తిరింపులజుట్లు । కాళ్ళచుట్టును కట్లు

    కనులకద్దము పట్లు । కప్పదాట్లు

కేలబ్యాటరి లైటు । రూలరుసిగ రేటు

    శిరమందునొకహ్యాటు । సిల్కు కోటు

పాదంబులకుబూటు । పై కెంతయోనీటు

    చదువుడబ్బాటు హ । స్తమున బ్యాటు

వెనువెంటనొక కుక్కు । విడుము నొకప్రక్క

    నబ్బుదువ్వెన చెక్క  । చాదు చుక్క

తే॥గీ॥ యిట్టి వేషంబులను వేసి । యిల్లు వాసి

మెలఁగెనిప్పుడు విద్యార్థి । కులముఁగాంచ

నార్హ విద్యార్థిపద్ధతు । ల ణగిఁపోయె

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥              26

సీ॥ అలుక జనించిన । సమరాధిపతి నైన

    భ్రష్టుఁజేసెడిముని । ప్రవరులేరి

సదనుగ్రహముగల్గ । జండాలునికునైన

    స్వర్గమిచ్చెడి ఋషి । వర్యులేరి

యపచార మొనరింప । నాదివిష్ణువునైనఁ

    గాల దన్నెడి తప । శ్శాలు లేరి

తప్పులొనర్చిన । దండహస్తుని నైన

    దండిరపఁజాలు స । ద్ధర్ములేరి

తే॥గీ॥ నేడు జపములు తపములు । నియమములును

మంత్రతంత్య్రంబులెల్లను । మంటఁగలిసె

శాపములనుగ్రహంబులు । సాఁగవయ్యె

ధరణినుయ్యలవాడకో । దండరామ॥               27

సీ॥ కనువిప్పుమాత్రన । గలఁ చురక్క సిపిండు

    భస్మంబొనర్చెడి । పరమమునులు

బొమముడి మాత్రన । పొగరుబోతుల నెట్ల

    దెగటార్పఁజాలు ప । తివ్రతలును

కలముఁ బట్టినమాత్ర । గర్వాంధనృపతుల

    గడగడలాడిరచు। కవివరులును

కత్తిఁబూనినమాత్ర । ఘన వైరికులములఁ

    దల్లడిల్లగఁ జేయు । దండిమగలు

తే॥గీ॥ విరివిగానుండి నట్టి, యీ । భరతభూమి

వేయికొక రైనలేరైరి । విత్తమెల్ల

వెడలిపోవీధి వైచిన । పెట్టెయయ్యె

ధరణినుయ్యాలవాడ కో । దండరామ॥             28

సీ॥ పర్ణశాలలయందు । వసియించువిప్రులు

    వర సౌధముల కాస । పడిరి నేఁడు

కౌపీనముధరించి । కడుమించుపాఱులు

    పట్టు శేల్వలకాస । పడిరినేఁడు

పరిగెధాన్యంబులు । భక్షించు బ్రాహ్మణుల్‌

    వరభక్ష్యములకాస । పడిరినేఁడు

పాదసంచారులై । వర్తించుభూసురుల్‌

    వాహనంబులకాస । పడిరినేఁడు

తే॥గీ॥ పరుల సౌఖ్యమున కెనిష్ఠ । ములు ద్విజులు

బహుళసౌఖ్యంబులకునాస । పడిరి నేఁడు

ఇట్టివిపరీత చర్యల । నేమనందు

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండరామ ॥             29

సీ॥ స్నానసంధ్యార్ఘ్య ప్ర । దానకాలం బెల్ల

    కాఫి హెటళ్ళలోఁ । గడచిపోయె

నతిథిపూజా దేవ । తార్చనా కాలంబు

    దినముఖక్షురకర్మ । దీసికొనియె

బ్రహ్మయజ్ఞీయత । ర్పణవిధి కాలంబు

    చీట్లపేకాటలఁ । జెల్లిపోయె

సత్కథాశ్రవణంబు । సలిపెడి కాలంబు

    క్రాపుదువ్వుటలోన । గలసిపోయె

తే॥గీ॥ విప్రులేయిట్లుతమవేద । విధుల వీఁడ

బ్రాహ్మణేతర కృత్యముల్‌ । వ్రాయఁదరమె

వర్ణ ధర్మంబులన్నియు । వనముఁ జేరె

ధరణినుయ్యలవాడకో । దండరామ॥               30

సీ॥ కనస్వరాజ్యోద్యమ । కారకుల్‌ వీరని

    యార్తిఁ జేయుచు రాజు । లాగ్రహింప

వేదోక్త కర్మల । వీడఁ జేసిరటంచు

    నలుగుచువైశ్యుల । నాశరింప

చదువులలో మాకు । గొదువఁ జేసిరటంచుఁ

    గోపంబుశూద్రులు । గుమ్మరింప

నస్పృశ్యులు గమమ్ము । నవలద్రోసిరటంచు

    పంచముల్‌ చెల రేగి । పరిభవింప

తే॥గీ॥ నన్ని జాతులు విప్రుల । యందు రేగి

కాఱుచిచ్చువిధంబునఁ । గనలుచుండ

పాఱులకు నిల్వనీడఁ జూ । పట్ట దెచట

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥              31

సీ॥ భంగినమ్ముచునుండు । బ్రాహ్మణుండొక్కఁడు

    సారాయినమ్మెడు । పాఱుఁడొకఁడు

అభినమ్ముచుండెడి । యగ్రజన్ముఁడొకండు

    బీడీలనమ్మెడి । విప్రుఁడొకడు

పూటకూళ్ళను బెట్టు । భూసురుండొక్కడు

    కాఫినమ్మెడుజన్ని  । గట్టొకండు

కడసిగ రేట్లన । మ్మెడి ద్విజుఁడొక్కండు

    బూడ్సులమ్మెడు । బాడ బుండొకండు

తే॥గీ॥ పాపమరయక వైదికుల్‌ । బ్రాహ్మ్యవృత్తి

పోవిడచినేడు జిట్టెడు । పొట్టకొరకు

సిట్టివ్యాపారములను చే । పట్టిరకట

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥              32

సీ॥ చెప్పెడి వెల్లను । శ్రీ రంగనీతులు

    శయసస్థలములు వే । శ్యాగృహములు

త్రిప్పెడి వెల్లను । దివ్యాక్షమాలలు

    చిత్తముల్‌ పరధన । స్త్రీహరములు

కప్పెడి వెల్లను । గాషాయవస్త్రముల్‌

    చేష్టలు ధర్మ వి । చ్ఛేదకములు

నొప్పెడి వెల్లన । త్యుత్తమచిహ్నముల్‌

    మాట లెల్లనువట్టి బూటకములు

తే॥గీ॥ వేషభాషల వేదాంత । విదులఁబోలి

పుణ్యపాపంబులరయక । భువిజనముల

మోసగింపదొడంగిరి । మూఢవృత్తి

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండ రామ॥             33

సీ॥ బేరంబులోఁగొంత । ప్రియము లాఁడియు గొంత

    సరణలోపలఁ గొంత । సంగ్రహించి

తక్కెడలో గొంత । తగురాళ్ళలోఁ గొంత

    తూకంబులోఁ గొంత । సేకరించి

కొలతబ్రద్దలఁ గొంత । గుణితంబులోఁ గొంత

    కొలుచుటలోఁ గొంత । తొలగద్రోసి

పళ్ళలోపలఁ గొంత । పట్టుటలోఁ గొంత

    పాటలోపలఁ గొంత । బడయ నేర్చి

తే॥గీ॥ యందఱునుజూచుచుండ ద్రవ్యంబుదోచ

దొడగి రెంతయు బీదల । కడుపుకొట్టి

నీతిలేదయ్యెనేడు వా । ణిజ్యవృత్తి

ధరణి నుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥             34

సీ॥ బాపలనుద్యోగ । పదవినుంచగ రాదు

    పెండ్లిండ్లకును వారి । బిలువ రాదు

చేరివారిని భక్తి । సేవింపగా రాదు

    చేనమస్కారంబు । సేయరాదు

పూనిపౌరోహిత్య । ములను సల్పగ రాదు

    విప్రపురాణముల్‌ । వినగ రాదు

కడుబీదవారైన । కాసివ్వగా రాదు

    దయవారి పైనింత । దలపరాదు

తే॥గీ॥ అనుచు ధరణీసురులనిట్ల । నాదరించు

బ్రాహ్మణేతర పక్షముల్‌ । బయలుదేరె

విప్రులన్నను జనులకు వెగటుదోచె

ధరణినుయ్యలవాడ కో । దండరామ॥              35

సీ॥ కాషాయ వస్త్రముల్‌ । గట్టినమాత్రానఁ

    బరమసుజ్ఞానంబు । ప్రాప్త మగునె

బోలెడుభస్మంబు । బూసిన మా త్రానఁ

    పూర్ణ మైనవిరక్తిఁ । బొందవశమె

గళమందురు ద్రాక్షఁ । గట్టిన మాత్రాన

    నాత్మసందర్శన । మబ్బగలదే

కరమందు దండంబు । ధరియించు మాత్రాన

    భవబంధనిగళముల్‌ । పాయఁగలవే

తే॥గీ॥ కడుపుకూటికి నేడు । లోకంబు నందుఁ

గపటయతి వేషములఁ దాల్పఁ । గడఁగిరకట

నిక్క మౌయోగిజనులకు । దిక్కుగలదె

ధరణినుయ్యల వాడకో । దండ రామ॥                 36

సీ॥ పై రెండుచున్నది । నీరొసంగుమటన్న

    చేరొక్క మోవరు । శీరుగోరు

మరణపత్రము రిజ । ష్టరు చేయవలెనన్న

    సబ్‌ రిజిస్ట్రారు లం । చమ్ముగోరు

దరఖాస్తు పైభూమి । దయసేయవలెనన్న